Emmahaven Padang

Bersiap periode op west Sumatra – Het bloedbad van 18 november 1945 aan de Djalan Olo 27 te Padang.

Soekarno riep op 17 augustus 1945 de Indonesische onafhankelijkheid uit. Vlak erna brak op Java de hel los. Jonge Indonesische opstandelingen, o.a. de door Japan opgeleiden, maar ook oproerkraaiers werden door trawanten van de nieuwe leiders, zoals Bung Tomo, opgestookt. Het moorden was vooral gericht op de Indisch-Nederlandse vrouwen en kinderen waarvan velen zich nog in kampen bevonden en verzwakt en verhongerd waren door de japanse behandeling en op hulp wachten. OP West Sumatra werden vele Indische Nederlanders vanuit hun jappenkampen, o.a. Bangkinang, naar Padang overgebracht. Voor deze mensen werd een beschermde wijk, omringd door prikkeldraad opgezet. Maar niet iedereen volgde de raad op en betrokken mooie grote huizen, die vaak nog gemeubileerd waren ook. De Djalan Olo was een lange rechte straat net buiten het beveiligde gebied. De Britse politiepost was in het zicht op een afstand van 300 tot 500 meters van het huis met huisnummer 27.

Padang Katholieke kerk en frater huis

Een oud groot en mooi Indisch huis met veranda voor en achter en gelegen op een grote tuin. De achter tuin grensde aan het strand van Emmahaven.

Diverse Indische families met kinderen, die voor de oorlog in Sawahlunto woonden, betrokken deze woning.

Sawahlunto, West Sumatra

Jongelui en familie kwamen er op bezoek. Er werd gelachen, gesnoept, krontjong gespeeld. De Indische mensen hadden niets om handen, maakten plezier, speelden of gingen zwemmen in zee.

Door de wijken en straten liepen Indonesische jonge mannen in groepen van ongeveer 10 en soms meer dan 20 man, uitdagend langs, of bleven stilstaan en gewoon blijven staren naar die in hun ogen vreemde blanda’s, die plotseling weer opdoken en nog praatjes en geld hadden ook. Daarnaast verstonden en spraken die Blanda’s hun taal ook.
Ook werden deze groepen Indonesische jongeren via de propaganda vanuit Java opgestookt.|
Ook waren in de stad overal aanwezig Engelse en Brits Indische militairen en de japanners die koeliewerk deden. Ook Duitsers (Indo), die weer toenadering zochten.
Door de situatie begonnen de Chinese en Brits-Indische bevolking de Indische bevolking te mijden; werden boos als de Nederlanders hun wijken inliepen. Door de ontstane situatie werden de jonge Inlanders echt brutaal en maakten opmerkingen van wat doen jullie hier en nog meer van dat fraais.
In Padang kon deze plaatselijke situatie direct na de bevrijding niet anders dan lijden tot een confrontatie tussen de Indo’s en de plaatselijke Maleiers. Vooral nadat ook het nieuws van de bersiap moorden uit Java zich uitbreiden naar de andere eilanden zoals ook Sumatra.

De heer W (Bo) Keller vertelde het volgende:
“S nachts liepen al rellende figuren en Engelse soldaten op straat. Indische mannen hielden s avonds al wacht en maakten veel kabaal. In deze tijd kwam ik bij de fam. Wijshijer (mijn Familie), Kretzer- Frans- Eddy en anderen op bezoek, zomaar als familie lid. Daar liep Kretzer rond had een piso blatie aan zijn broekriem en ik weet nog dat ik in ‘n gesprek hem zij dat de Maleiers beter bewapend waren en door onze wijken liepen”.
“Een paar dagen eerder was er al een handgemeen tussen een groep Indische bewoners en een paar Maleiers geweest. Si Pendek (Shorty), bijnaam van Frederik Kretzer, had een bepaalde rancune tegen de inheemse bevolking en schold ze vaak uit. Velen hadden hem gewaarschuwd er mee te stoppen, want de Indonesische bevolking zal dat niet vergeten en eens zullen ze misschien wraak nemen. Frederik (Pendek) Kretzer daagde ze uit en liep rond met dat groot mes aan zijn broekriem”.
De Maleiers, die niet in de meerderheid waren, verdwenen.

Monument Bangkinang

Namenlijst aanwezigen, die op 18 november 1945 aan de Djalan Olo 27 vermoord werden, waren:

Wilhelmina Cornelia (Lien) Wijshijer – van Möschel – geboren 14-08-1993 – 52 Jaar
Wilhelm Wijshijer – 59 jaar (echtgenoot) – geboren 17-03-1886
Christine (Deedje) van Möschel – 23 jaar – geboren 16-11-1922
Wilhelmina Scheffer–Wijshijer – 26 jaar – geboren 25-12-1919
Peggy Joyce Scheffer – 5 jaar – geboren 31-01-1940
Hanny Scheffer – 4 jaar – geboren 19-02-1941
Iris Scheffer – 2 jaar – geboren 10-07-1943
Frederik (Pendek) Kretzer – 44 jaar – geboren 15-06-1901
Elize Georgeane Kretzer – Wijshijer – 32 jaar – geboren 24-06-1913
Irma Cornelia Kretzer – 13 jaar – geboren 14-02-1932
Frederik Alexander Kretzer – 9 jaar – geboren 26-0801936
Johnny Ronald Kretzer – 5 jaar – geboren 26-07-1940
Frans Friedrich Konrad Brenneisen – 25 jaar – geboren 22=11-1920
Ludwig Kretzer – 20 jaar – geboren 15-12-1925
Johanna Apitule – 21 jaar – geboren 18-04-1924
Rudolf Theodor Apitule – 18 jaar – geboren 28-03-1927
Lydia Apitule – 17 jaar – geboren 19-12-1928
Theodor Apitule – 11 jaar – geboren 16-05-1934
A.M. Sapulatey – Hittipeuw – 35 jaar – geboren 1910
J.C. Butter-Van Leenen – 44 jaar – geboren 14-03-1900
Rudi Freeth – 13 jaar – geboren 05-03-1932
Henri Alexander Wijshijer – 14 jaar – geboren 11-02-1931

De volgende 4 personen hebben het onder verschillende omstandigheden overleefd:

Dochter A.J. (Amelia) Sapulatey – 15 jaar – levend in verwarde toestand teruggevonden
Peter Havinga – 19 jaar – wist te ontkomen, overleefde en ging naar de Engelse politie – Vertrok naar Nederland
Eddie Postma – 36 Jaar – overleefd en ging samen met Peter naar de politie – Ging van Nederland naar Spanje
Johnny Apitule – 13 jaar – overleefde; verstopte zich in een bijgebouw – Vertrok naar Nederland

Op de avond van 18 november 1945 rond 7 uur kwamen deze Indonesische raddraaiers met versterking terug. Het huis werd in brand gestoken en Jongemannen en vrouwen werden op een vreselijke manier afgemaakt en enkele meisjes meegenomen, verkracht en vervolgens gedood.

Vier van de bewoners wisten hun leven te redden. Dat waren Eddie Postma (36 jaar), Peter Havinga (19 jaar), Johnny Apitule (13), die zich in een kast in een bijgebouw had weten te verstoppen en Meli (Amelia) Sapulete. Zij werd in een totaal verwarde toestand levend teruggevonden.
Eddie Postma was tijdens de brand van het huis direct naar de Engelse politie post gerend, maar die bleven van een afstand er naar kijken.

Toen het rustig werd rond de afgebrande Olo huis, is Johnny Apitule uit zijn schuilplaats gekomen en heeft bij het huis van de familie de Haas, die iets verder aan de Olo woonden, aangeklopt. In dat huis woonden ook Herman Dekker, Urban, Smit en o.a. de familie le Febre. Het gezin van vader, moeder en kind Morpeij werden die zelfde avond ook door de radicale Maleiers in hun huis aangevallen en wisten via de achterdeur te vluchten. De heer Morpeii was met een wapen gestoken en bloede heftig. Louis le Febre, vandaag nog wonend in Born, Nederland, vertelde dat Johnny Apitule gedeeltelijk onder het bloed zat en met veel moeite zijn verhaal deed.

Volgens Meity (Gerdy) Uijleman Anthonijs (mijn nicht) en getrouwd met Daniel Ungerer, heeft Peter Havinga, na zijn ontsnapping, bij hun huis waar nog licht brandde, aangeklopt. Haar vader, oom Andre Uijleman Anthonijs heeft hem binnen gelaten. De volgende dag zijn Peter en de heer Uijleman naar de Engelse politie post gelopen en Eddie Postma sloot bij hun aan.
Na de Olo moordpartij ontstond er paniek onder de bewoners en werd dan ook verhuisd door de nu buiten wonende onbeveiligde omgeving. O.a. de familie Keller installeerden zich in een klaslokaal van het Missiecomplex. De families Uijleman Anthonijs en Ungerer en nog vele anderen namen hun intrek in een hotel.

Bo Keller heeft vele families uit de wijde omgeving met vrachtauto’s opgehaald en in een beschermde wijk gebracht.
Eddie Postma vond eerst een slaapgelegenheid in het politiebureau (Inspecteur Goldman) en naderhand in het Missiehuis. Van daar uit gingen hij en Peter Havinga elke dag de gevangen genomen moordenaars en schoften onthalen op “Niertrappen en Slaapslagen”.

De heer Keller: “En gedurende deze periode werden we door de Indonesiers en chinezen geboycot en kregen we rantsoenen van de Engelsen. Gedroogde aardappels –groenten en vruchten. Er werd niets verkocht aan ons.

Spoorbrug over Aani kloof

 

Lou Lanzing de Auteur van het boek KURA! “De Noorderzon Boven De Gordel Van Sumatra” bestede ook aandacht aan de Olo moord-partij en vervolgde met het volgende: In tegenstelling tot de reactie op de Olo-moorden waren de Britten buiten zichzelf van woede toen er op 2 november twee Britse matrozen en twee dagen later de Britse majoor Anderson van de generale staf met zijn partner de Britse Red-Cross Female Officer, miss Allingham tijdens een van hun excursies werden vermist. Tien dagen later werden de stoffelijke overschotten en hun jeep in ondiepe graven aan het zelfde strand, waar zij vermoord werden, gevonden. De vondst was het resultaat van recherchewerk van de Nederlands-Indische politie, die ook de daders wist te lokaliseren. Op 9 en 10 december 1945 werd een aantal kampongs in de Boenggoesbaai in de omgeving van Emma haven van waaruit de acties zouden zijn ondernomen en waar de daders zich zouden hebben verscholen, als represaille door de boze Britten volledig in de as gelegd. Diverse Indo getuigen, nu nog in leven, hebben het met eigen ogen waargenomen.
Voor het bovenstaand waar gebeurd verhaal heb ik gebruik gemaakt van informatie van Ron Havinga, zoon van Peter Havinga, die ik als een held ziet, en teksten van uit diverse boeken, waarvan de auteurs hun jeugd hebben doorgebracht in Padang en Sawahlunto. Ook van Meity en Daniel Ungerer, die beide in de leeftijd van 92 zijn en nu in Californië woonachtig zijn. Zij hebben mij als eersten over de Olo slachtpartij verteld en kennen de auteurs van de boeken. Ook de heren Chris Havinga (een jongere broer van Peter) uit Utrecht, Dick Urban en Louis le Febre ben ik dankbaar voor hun aanvullende gegevens. En last but not least de heer W (Bo) Keller, die zelf heel wat familieleden gedurende die periode heeft verloren, ben ik zeer dankbaar voor de vele aanvullende gegevens.

 

 

 

2 Comments

  1. Beste Ronny,
    Op de site I4E van Verbaarschott is een podcast te beluisteren over de slachtpartij aan de Jalan Olo, Padang, in november 1945. Ik heb de podcast beluisterd. Goed bedoeld, uit het hart gegrepen waarin persoonlijke (her) beleving en emotie centraal staan. Echter vanuit een meer objectiverend gezichtspunt rommelig, selectief met betrekking tot feiten en bronnen, derhalve comparatief gebrekkig, bij herhaling suggestief, onderzoekmatig beperkt zonder overview van bredere context, repeterend en veel raden. De podcast prikkelde mij steeds minder naarmate het einde naderde. Voortijdig op de knop stop geklikt. Mijn vraag aan jou : wat vind jij van de podcast met het oog op het Olo verhaal op jouw site ? Ik begrijp dat je I4E niet kan benaderen in verband met een ban door Verbaarschott omdat je andere visies en meningen bent toegedaan waarvoor hij schijnbaar geen ruimte wenst te bieden. Ik maak graag van deze gelegenheid gebruik om je te wijzen op een reactie van een zekere Bung Tolol (zoiets als knettergekke kameraad) die m.i. walgelijk is en waarin de Olo slachtpartij als ouwe koek wordt weggezet (is die man onder invloed of zo ?). Kameraad Knettergek is wellicht nog niet in Westerbork geweest om te beseffen wat de slachtoffers en nabestaanden hebben doorstaan. Over ouwe koek gesproken. Ik ben benieuwd naar je commentaar.

  2. Beste Ron,
    Dank voor je schrijven en duidelijke commentaar. Twee dagen geleden kreeg ik al een melding van de heer Arthur Olive. Hij liet mij weten dat er op I4E een podcast naar aanleiding van de Olo straat 27, Padang moorden, is verschenen. Heer Olive wilde mijn verhaal op mijn web https://myindoworld.com/bersiap-masacre-in-padang-west-sumatra-nederlandse-versie/?doing_wp_cron=1633016784.9323389530181884765625 ter aanvulling van de toenmalige gebeuren, ook een plaats geven op I4E.
    Tot 2 maal toe werd dat door de webmaster geweigerd. Ik ben namelijk al een tijd persona non grata op I4E. De reden kan je ook op mijn web vinden. Ik kan alleen maar constateren, dat er vaker met verschillende maten wordt beoordeeld.
    Je schrijft zelf al de naam “Bung Tolol”! Zijn familie komt ook uit Sawahlunto en/of Padang. Hebben zelf ook in het jappen concentratiekamp Bangkinang doorgebracht.
    Heeft zelf niet in de gaten met zijn reacties, anderen, voornamelijk nazaten, zoals o.a. jij, daarmee te beledigen. Echter dat wordt door de webmaster wel toegestaan.

    Wat betreft de Olo podcast ben ik het ook volledig met je eens. O.a. de beruchte sleutel dat toegang gaf tot de ingang van de Ombilin mijnen in Sawahlunto is slechts een sensationele toevoeging. Een totale achterhaalde onwaarheid. Het meest opvallende woord uit de Podcast is het woord “misschien”.
    Ben zelf al jaren bezig met het onderzoek. Hoop nog steeds op de mogelijke inzage van de rapporten van de toenmalige Inspecteur van politie Goldman en professor Ballendux.

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Up